Iryd (Ir) to jeden z najrzadszych i najwytrzymalszych metali szlachetnych z grupy platynowców. Jego ekstremalna twardość i odporność na temperaturę sprawiły, że znalazł on zastosowanie w produkcji zaawansowanych technologicznie komponentów, w tym w elektrodach wysokowydajnych świec zapłonowych. Wraz ze wzrostem cen metali szlachetnych oraz rosnącym zapotrzebowaniem ze strony przemysłu, pojawia się pytanie: czy możliwy jest odzysk irydu ze świec i czy taki recykling jest opłacalny?

Dlaczego iryd jest stosowany w świecach zapłonowych?

Świeca zapłonowa to kluczowy element układu zapłonowego w silniku spalinowym. To od jakości iskry elektrycznej przeskakującej między jej elektrodami zależy efektywność spalania. Producenci zaczęli stosować iryd do produkcji końcówek elektrody centralnej, ponieważ ten szlachetny metal charakteryzuje się:

• Niezwykłą odpornością na erozję iskrową.
• Bardzo wysoką temperaturą topnienia (ok. 2450°C).

Dzięki temu irydowy zapłonowy komponent pozwala na zastosowanie znacznie cieńszej elektrody, co ułatwia przeskok iskry i poprawia pracę silnika. Świece irydowe są znacznie trwalsze niż standardowe, a nawet niż ich platynowy odpowiednik.

Proces odzysku irydu – wyzwanie technologiczne

Temat odzysku cennego irydu ze świec często pojawia się na niejednym forum motoryzacyjnym. Należy jednak jasno podkreślić: jest to proces skomplikowany, niemożliwy do przeprowadzenia w warunkach domowych i nieopłacalny dla małych ilości.

Zawartość irydu w jednej świecy jest mikroskopijna. Mówimy o ilościach rzędu miligramów, napawanych na samą końcówkę elektrody. Oddzielenie tej drobinki od reszty stalowo-ceramicznej konstrukcji świecy to pierwszy problem. Drugim, znacznie większym, jest sama rafinacja i ekstrakcja czystego metalu. Iryd, podobnie jak inne platynowce (platyna, pallad i rod), wymaga zaawansowanych procesów hydrometalurgicznych lub pirometalurgicznych, z użyciem silnych odczynników chemicznych (jak woda królewska) i wysokich temperatur.

Czy skupy metali szlachetnych przyjmują świece zapłonowe?

Standardowy skup złomu, a nawet większość punktów skupujących srebro czy złoto, nie przyjmuje zużytych świec zapłonowych. Powodem jest wspomniana wcześniej znikoma ilość cennego metalu i brak technologii do jego odzysku.

Teoretycznie, odzysk jest możliwy, ale tylko w wyspecjalizowanych rafineriach metali szlachetnych, które przetwarzają duże ilości (liczone w tonach) jednorodnego materiału, np. zużytych katalizatorów samochodowych. Dopiero przy takiej skali, proces odzysku mikroskopijnych ilości irydu, platyny czy palladu staje się ekonomicznie uzasadniony. Dla indywidualnego klienta lub nawet dużego warsztatu, oferta cenowa za kilka czy kilkaset zużytych świec byłaby zerowa, ponieważ koszt ich przetworzenia przewyższyłby wartość odzyskanego surowca.

Ponieważ iryd i platyna należą do tej samej grupy metali i często występują razem w częściach motoryzacyjnych, ich recyklingiem zajmują się te same, wyspecjalizowane firmy. Planując sprzedaż odpadów zawierających platynowce, warto sprawdzić cennik skupu metali szlachetnych, aby zorientować się w aktualnych cenach głównych surowców z tej grupy.

Podsumowując, choć świece irydowe zawierają jeden z najdroższych metali na świecie, na obecnym etapie technologiczmym ich recykling w małej skali jest nieopłacalny. Wartość przedstawiają one jako zaawansowany produkt w branży motoryzacyjnej, a nie jako źródło surowca dla skupu.